Informatie Download

Permutations 'Coffee and Tea Service' 2013-2014

Misschien wel de meest toonaangevende kunstenaar in edelmetaal van Nederland is Wouter van Baalen (1956), zilversmid te Amsterdam. De stad waar in de zeventiende en achttiende eeuw traditioneel vele honderden zilversmeden actief waren.

Natuurlijk wilden de in de Gouden Eeuw immens rijk geworden kooplieden en regenten hun welvaart tonen. Zo werden opdrachten verstrekt aan de vakmensen die hun ideeën in objecten van goud en zilver konden omzetten. Hoewel veel materiaal in de loop van de tijd omgesmolten is (zilveren voorwerpen werden vol trots besteld en getoond, maar konden bij economisch mindere tijden makkelijk tot muntgeld worden omgesmolten) kan men in veel openbare collecties nog steeds kennis nemen van de vroegere rijkdom maar vooral ook van de grote kunstzinnigheid van de artiesten die het plooibaar metaal de vormen van hun tijd hebben gegeven.

Duizenden gebruiksvoorwerpen als ook kostbare pronkstukken sierden de huizen van de inwoners van de Republiek. Zo ontstond een rijke traditie van talrijke vaak zeer getalenteerde kunstenaars die glans aan het dagelijks leven gaven.

Waar de zilversmeden in voorbije eeuwen meestal in opdracht werkten doet Wouter van Baalen dat, in tegenstelling tot wat in het verleden gebruikelijk was, zelfstandig en maakt hij voornamelijk vrij werk. Slechts incidenteel voert hij opdrachten uit. Ook in Amsterdam is zijn positie in deze tijd uniek, hij is de enige zilversmid die zich op dit niveau manifesteert.

Vanuit de kennis van het rijke verleden, maar vooral ook met zijn blik op de toekomst. Zoekend naar een persoonlijke stijl die het glanzend materiaal zijn vorm geven.
De objecten die hij ontwerpt en uitvoert blinken uit in originaliteit en in hun sterk driedimensionaal ruimtelijke karakter.
Hij heeft een voorliefde voor het formaat van het gebruiksvoorwerp. Objecten die gehanteerd, gemanipuleerd samengesteld kunnen worden.
Een werkstuk van Van Baalen bestaat daarom vaak uit meerdere delen die niet alleen met elkaar maar ook met hun omgeving communiceren.
De perceptie van de reflecterende objecten wordt immers ook beïnvloed door de omgeving waarin zij zich bevinden.

Het werk van Van Baalen is daarom bijna altijd in hoogglans gepolijst. Zijn volgers denken nu bijvoorbeeld aan zijn uit twee, drie of vier delen bestaande kandelaars of zeker ook aan zijn meesterlijke kan en schotel met hun golvende vlakken die dusdanig reflecteren dat het bijna lijkt alsof het object zelf een lichtbron is.

Van Baalen heeft dus een voorliefde voor het formaat van het gebruiksvoorwerp. Voorwerpen die hij na een lang creatief en intellectueel proces kan ontdoen van hun iconische functie. Die van gebruiksvoorwerp door zijn ingrijpen kunst wordt. Een aantal jaren deed hij dat met kandelaars.
Nu nam hij als voorbeeld een servies voor koffie en thee dat uit vijf delen bestaat. Maar voor Van Baalen is het fysiek gebruik niet meer belangrijk. Met zijn interpretatie geeft hij ondertussen commentaar op hoe Toegepaste kunst zich verhoudt tot de Hoge Kunst...

Zo kwam hij na een lang proces tot dit mysterieuze object met zijn gladde, organische welvingen waarin het glanzende zilver de hoofdrol deelt met het donkere ebbenhout.
Bij eerste beschouwing ziet men een golvend geheel. Pas als de mens ingrijpt door één element van het geheel af te zonderen wordt een deel van wat verborgen was duidelijk. Dan wordt ook de naamgeving begrijpelijk: Permutations, rangschikkingen. (Permutatie is een wiskundig begrip voor een eindige verzameling van getallen of voorwerpen gerangschikt in een bepaalde volgorde).
Hier kunnen de vijf delen tot vijf verschillende vormen worden gecombineerd, terwijl de archetypische contouren van de vlakken die het object doorsnijden de basis van het concept volstrekt duidelijk maken: conische koffiekan, appelvormige theepot, peervormige melkkan, buikige suikerpot.
Echter, de andere zijde van de pot of kan verraadt een andere identiteit. Zo is de koffiekan anderzijds theepot, maar de theepot ook melkkan,. Of is de suikerpot enerzijds melkkan, maar anderzijds ook theebus.
Er is niet alleen sprake van permutatie maar ook van transformatie. Binnen het voorwerp
transformeert, verandert het object. Van theebus in koffiekan, van koffiekan in theepot, enzovoort.
Ook de uitwerking van de greep speelt een opmerkelijke rol in de vormgeving. Het donkere ebbenhout wordt niet onderbroken door een greeploze theebus en suikerpot waardoor het onderdeel van het corpus wordt en deel blijft van het geheel...
Tijdens het proces dat enkele jaren heeft geduurd moest hij vele niet eerder gekende problemen oplossen. Hoe bijvoorbeeld, verbind je zo dicht tegen elkaar twee aan zich spiegelende gladde vlakken? Hoe verbind je de glans van het zilver met de brede ebbenhouten grepen in vorm en evenwicht?

Van Baalen houdt bij voorbaat geen rekening met de mogelijk technische complexiteit van de uiteindelijke uitvoering maar gaat eerst en vooral uit van het concept en de uitwerking daarvan. Dat betekent in de praktijk dat hij eeuwenoude werkmethoden combineert met geavanceerde moderne technieken om zijn ideeën te kunnen verwezenlijken.
Wat blijft zijn de verbazing en bewondering voor de kunstenaar voor de manier waarop hij de oplossingen vond op zijn weg naar perfectie in eenheid van vorm, structuur en materiaal.

Terugblikkend op honderd jaar zilversmeden in Nederland is met dit grootse object misschien alleen een vergelijking te maken met het bijzondere driedelig servies waarmee J. Steltman in 1925 de Grand Prix won tijdens de Wereldtentoonstelling van dat jaar in Parijs. En dan te bedenken dat dit servies was gebaseerd op de snelheid van de eerste racewagens....

Er kan gesteld worden, Wouter van Baalen heeft met dit sublieme object van grootse internationale allure een nieuw hoogtepunt in zijn carrière bereikt.